تبلیغات
hoghoogh iaub انجمن علمی حقوق بوشهر - حقوق، آزادی و دولت الکترونیک

فونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا سازفونت زیبا ساز

لطفا از تمام مطالب دیدن فرمایید.

حقوق، آزادی و دولت الکترونیک علیرضا علیداد (وکیل دادگستری )


 

چکیده:

آزادی واژه مقدسی میباشد که تمامی انسانها و بشریت در طلب آن بوده و برای بدست آوردن آن،همواره ممارست و تلاش میکرده اند.این واژه آنقدر مهم است که کم تر کـشوری را مـی توان یافت که چند اصل از قانون اساسی خود را به تبیین آن اختصاص نداده باشد.

پیشرفتهای چشمگیر جهانی و دسترسی همگان به فناوری اطلاعات طی سالهای اخیر، روابط میان شهروندان و مدیریت دولتی را دچار تحولی بنیادین نموده است. بسیاری از دولتها درصددند تا با بهره گیری از فناوری اطلاعات در راستای تغییر و اصـلاحات در قلمرو سرزمینی خود اقدام نمایند.یـکی از جلوه های اصلی کاربرد فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی مورد توجه دولتها، مفهوم دولت الکـترونیک اسـت. مـزایای فراوان حاصل از تحقق ایدة دولت الکترونیک بسیاری از دولتها را بر آن داشته است تا با سرمایه گذاریهای کـلان در زمینه های فناوری اطلاعات و ارتباطات، به سمت تحقق اندیشة دولت الکترونیک حرکت نمایند.با توجه به اهمیت دولت الکترونیک و کارکرد آن در رابطه با آزادی افراد و حقوق آنها، در این مقاله سعی بر آن داریم که رابطه این سه را به طور کامل مورد بررسی قراردهیم.

کلمات کلیدی:دولت الکترونیک، آزادی، حقوق افراد، آزادی اطلاعات.حرمت افراد

آزادی واژه مقدسی میباشد که تمامی انسانها و بشریت در طلب آن بوده و برای بدست آوردن آن،همواره ممارست و تلاش میکرده اند.این واژه آنقدر مهم است که کم تر کـشوری را مـی توان یافت که چند اصل از قانون اساسی خود را به تبیین آن اختصاص نداده باشد.

 

پیشرفتهای چشمگیر جهانی و دسترسی همگان به فناوری اطلاعات طی سالهای اخیر، روابط میان شهروندان و مدیریت دولتی را دچار تحولی بنیادین نموده است. بسیاری از دولتها درصددند تا با بهره گیری از فناوری اطلاعات در راستای تغییر و اصـلاحات در قلمرو سرزمینی خود اقدام نمایند.یـکی از جلوه های اصلی کاربرد فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی مورد توجه دولتها، مفهوم دولت الکـترونیک اسـت. مـزایای فراوان حاصل از تحقق ایدة دولت الکترونیک بسیاری از دولتها را بر آن داشته است تا با سرمایه گذاریهای کـلان در زمینه های فناوری اطلاعات و ارتباطات، به سمت تحقق اندیشة دولت الکترونیک حرکت نمایند.

اصطلاح دولت الکترونیک که به طور جدی از دهـة ۱۹۹۰ مـطرح گردیده است، به عقیدة صاحب نظران مـی تواند مدلهای جدید حکومت را تـکامل بـخشد. دولت الکترونیک حاصل بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات جـهت ارائه خـدمات به بخش عمومی است.به طور کلی اصطلاح دولت الکترونیکی را به معنای استفاده دولت از شبکه گـسترده ی جـهانی یـا اینترنت با هدف ارائه خدمات پیوسته و همزمان به شهروندان و برقراری امـکان تعامل الکترونیکی شهروندان با سازمانهای مـختلف درسطـوح مخـتلف دولت بـکار برده اند . پس رکن اصلی دولت الکترونیک اطلاعات میباشد. امروزه،اطلاعات به منزله گران بهاترین سرمایه، همگان و به ویـژه سیاست گذاران و تـصمیم گیران جامعه ها را متوجه خود کرده است؛تا آنجا که به باور برخی، ارزش آن از کالاهایی مانند گندم و فولاد بیش تر است. ابتکار عمل دولت الکترونیک در آن است که کارگزاران بـخش عـمومی را قـادر می سازد تا از طریق فناوری های اطلاعات به ویژه اینترنت، خدمات و اطلاعات عمومی را در تـمام ایـام هـفته و در هر ساعتی که شهروندان تقاضا کنند به آنها ارائه نمایند و نقش موثرتری در راستای توانمند سـازی شـهروندان ایـفا کنند. در روزگـار کنونی، فضای اینترنت با قابلیت های رسانه ای جدید خود تحولی بنیادین را در عرصه اطلاع رسانی رقم زده اسـت. امروزه، اقبال جـهانی بـه سمت رسانه های الکترونیکی به ویژه شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای که جلوه بارز آن شبکه جهانی اینترنت است، به اندازه ای رسـیده که دیگر رسانه های ارتباط جمعی مانند رادیو، تلویزیون، انواع نشریه های چاپی و...به حاشیه رانده شده اند. تـبادل سریع و آسان داده ها و اطلاعات، دسترس مستقیم و سریع شهروندان به اطلاعات مورد نیاز، صرفه جویی در انرژی، زمـان، مـنابع و هـزینه ها، افزایش کارایی و بهره وری، آثار مثبت زیست محیطی، بهبود پاسخگویی به شهروندان، افـزایش شـفافیت فعالیتهای دولت و در نتیجه کاهش فساد اداری، ساده سازی فرایندهای دولتی و کاهش بوروکراسی از اهم این مزایا به شمار مـی آید.مهمترین چالشی که همواره دولتها با آن مواجه هستند، پاسخ به خواسته هـا و انـتظارات در حـال تغییر شهروندانی است که بخش عمومی مشروعیت خود را از آنها کسب می کند. در راستای پاسخ به ایـن خواسته هاست که دولت الکترونیک باید در جستجوی شیوه های نوینی باشد که نـوآوری مستمر در ارائه خدمات عمومی را بـرای شـهروندان به ارمغان آورد. کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات جهت ارائه خدمات دولتی به جامعه که از آن تحت عنوان دولت الکترونیک نام می برند، ابتکار عمل جدیدی است که قصد دارد، تا زمینه دسترسی شهروندان به خدمات عمومی را از طـریق رسانه های الکترونیک فراهم کند و روابط مدیریت دولتی و شهروندان را به گونه ای جدید پایه ریزی نماید.اما سوال مهم اینجاست که آیا ارائه این خدمات از ناحیه دولت، در تلاقی و تزاحم با حق آزادی و حریم شخصی شهروندان نیست؟ هـنگام مطالعه علمى موضوع دولت الکترونیک و بحث آزادی، غالبا هـر یك از آنـها بنحو مستقل و مجزا مورد بحث قرار مى گیرند ولى پیچیدگى موضوع زمانى پدیدارمى گردد كه اینـگونه موضوعات عملاً با یكدیگر تلاقى نمایند.مـثلا چنانچه حریم خصوصى فـرد و آزادی وی در زمـینه اطلاعات شخصى و اسرار وى با حـق دولت براى دسترسی به اطلاعات افراد در تزاحم واقع شوند،در شرایط مختلف كدامیك از این دو مقدم بر دیگـرى است؟ آیا قـاعده واحدى براى تشخیص وجود دارد یا آنـكه در شـرائط گـوناگون قواعد مختلفى حـاكم مى گردد؟ لذا سـوال مهم دیگر آن است كه مـرز بـین این دو چیست؟ مـحدوده آزادی و حـریم خصوصى چیست و در چه مواردى دولت الترونیک مى تواند آزادی اشخاص را با اطلاعاتی که بدست آورده، نـقض كند؟ و در صـورت نقض چه مواردى مستثنى هستند؟

مطمئناً بـه لحاظ حساسیت و سوء استفاده آمیز بودن حق آزادی ضروریست، استعمال این حق، با محدودیت هایی روبه رو شود.زیرا،بدون استثناء هـمه کشورها پذیـرفته اند که اگر هرکس بخواهد آزادی را از دیدگاه خود اعمال کند، ثبات جـامعه متزلزل خواهد شد و برقراری نظم و امنیت که از وظایف ذاتی حکومت هاست، با مشکلات بسیاری روبه رو خواهد شد.بنابراین،در اسـناد مـربوط، این حـق به کشورها داده شده که محدودیت هایی را اعمال کنند.

بر اساس ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر هر کس حق آزادی عقیده و بیان دارد و این حق مستلزم آن است که از داشتن عقیده بیم نداشته باشد و در دریافت و انتشار اطلاعات افکار،به تمام وسایل ممکن،بدون ملاحظات آزاد باشد.

علی رغم قائل بودن به حق آزادی، ولی باید گفت در جـامعه،  حـقوق مختلفى با یكدیگر در تزاحم مى باشند كه باید براى برقرارى نظم اجـتماعى قواعدى را در خصوص آن پیشبینى نمود. از یكسو حقوق و آزادى هاى فردى مورد اهتمام مى باشد، زیرا نقص برخى از حقوق فردى موجب خـسارت مـعنوى و سـلب آرامش درونى افراد مى گردد و به لحاظ آنكه حیثیت فردى از سرمایه هاى مـهم زنـدگى و مراودات اجتماعى سعى مى كنند برخى از اطلاعات شخصى و اسرارشان مكتوم و مخفى بماند و در صورت كشف و برملا شدن این مـوارد امـنیت و آسـایش آنان سلب و حیثیت و آبرویشان مخدوش مى گردد . از سوى دیگر دولتی که در قالب الکترونیک ظهور نموده نیز داراى حقوقى مـى باشند كه نـقص آنـها موجب آسیب اجتماع مى گردد و گاهى بقاء جامعه مرهون صیانت و حفاظت از لطماتى است كه به آن وارد مـى شود . لذا دولت الکترونیک بـه نـمایندگى از جامعه تلاش مى نماید تا از حقوق اجتماع دفاع نماید.البته بلحاظ موقعیت طرفین ، و عدم بـرابرى در رابـطه فیمابین فرد و دولت، همانطور که در ابتدا نیز گفته شد، قوانین اساسى كشورهاى گوناگون تلاش مى نمایند راههائى را براى تضمین حـقوق افـراد پیشبینى كنـند تا حكومت و حاكمیت نتواند آنرا تضییع نماید.مثلا یكى از حقوق اساسى شناخته شده براى جـامعه و انـسانها،حق«آزادى اطلاعات است .یعنى حق مطلع شدن از اخبار، اطلاعات و افكار گوناگون اعم از داخـلى و یا خـارجى. هـیچكس نباید مانع انتشار حقائق و وقایع كه مقدمه اى براى استنباط و قضاوت هاى گوناگون اجتماعى است گردد. به طور كلى جامعه حق دارد هر گونه مطلب و خـبرى را در مـورد سـایرین اعم از اشخاص عادى و یا سیاسى بداند. ولى این حق مـمكن اسـت با حق حریم شخصى و مصونیت فردى و آزادى در زندگى خصوصى در تعارض واقع شود .

مسلما با گسترش وسائل ارتباط جمعى و تكنولوژى ارتباطات، بویژه تبدیل جـهان بـه دهكده اى كوچك و رواج ماهواره و اینترنت و امكان دسـترسى بـه اطـلاعات دیگـران مـوضوع دشوار و غامض تر گـردیده اسـت. هر چند رواج سریع تكنولوژى در جامعه به منظور فراهم شدن تسهیلات در زندگى روزمره بوده است ولى چنانچه عملاً موجب تسهیل در نقض حریم خصوصى اطلاعات و اسرار اشخاص گـردد ، تـنها موجب آسایش انسانها نخواهد بود بلكه سبب از بین رفتن آرامش، امنیت و رفاه افراد جامعه خواهد شد.زیرا آزادى شخصى پایه همه حقوق و آزادى هاست. اگر انسان داراى آزادى،امنیت و مصونیت فردى نباشد ،استفاده از سایر حـقوق و آزادیهـا نظیر آزادى هاى سیاسى و اقتصادى و غیره برایش نامفهوم و بى ارزش خواهد بود. انسانى كه پیشرفته ترین تجهیزات و امكانات رفاهى برخوردار است ولى امنیت از لحاظ حریم خصوصى بـویژه در زمـینه اسرار و اطلاعات نداشته باشد،در واقـع هـیچگونه آسایش و آرامشى نخواهد داشت.و مسلما هیچ امرى نمى تواند جایگزین آرامش روحى و امنیت خاطر انسان گردد.لذا بررسى هاى تلاقى حقوق فرد و جمع،دولت و شهروند در خصوص آزادى اطلاعات از یكسـو و حـریم خصوصى اشخاص و تعیین مـرزهاى صـحیح قانونى بین آنها داراى اهمیت حیاتى و بنیادین مى باشد.

باید توجه نمود كه این موضوع در سـطوح مـختلف جامعه قابل ملاحظه و بررسى است و باید دانست كه مصادیق آن در شرائط مختلف از لحاظ زمـان و مـكان مـتفاوت مى باشد.بعبارت دیگر تعیین مرزهاى تلاقى حق دولت در دستیابی به اطلاعات افراد  و حق آزادی اشخاص داراى تاثیر بسزائى مى باشد.براى مثال،در ایران زمانى داشتن هـمسران متعدد بنحو محرمانه چندان قابل تفحص نبود و تجسس در مورد آن بطریقى نقض حریم شـخصى محسوب مى گردید.ولى امروزه بـه لحـاظ وضع قوانین خاص،بسیارى از این قبیل اطلاعات در فرمهاى مختلف مورد سوال واقع مى شود و یا در صورت شكایت همسر اول ، زوج مورد بازجوئى قرار مى گیرد.در مقاطعى كنكاش در مورد بیمارهاى شخص قابل نبود ولى بعدها در خصوص برخى بیماریهاى مـسرى اینگونه تجسس ها توسط ادارات ذیربط لازم شمرده شد و مسلماً با توجه به رواج بیمارى هاى خطرناكى نظیر هپاتیت و ایدز این امر توسعه خواهد یافت و نقض آزادی حریم شخصى منظور نخواهد شد.

متأسفانه در حقوق ایران قانون صریحى براى تـعیین مـرز مشخص در تلاقى این حقوق دولت و ملت با یكدیگر، همچنین قانونى كه بنحو روشن حدود آزادی و حریم شخصى را تعریف كند و از طرفی حق دولت در دسترسی به اطلاعات افراد وجود ندارد. ولى در عین حال بر مبناى فتاوی معتبر اسلامی و  اصول حقوقى مـى توان مـبنائى براى استنباط و تعیین قاعده و ملاك پیدا كرد.

در اسلام«حرمت فرد بسیار مـورد اهـتمام مى باشد و برملا ساختن اسرار دیگران و یا هتك حیثیت ایشان بشدت نهى گردیده است .ولى در صورت تلاقى این حق فردى با حق جـمعى بـگونه اى كه مـنافع و یا كیان جامعه به خطر افتد موضوع تفاوت خواهد كرد .

هر چـند حقوق و آزادیهاى فردى از یكسـو و حـقوق و اختیارات دولت الکترونیک به نمایندگى از جامعه از جمله مباحث مهم حقوق اساسى و حقوق عمومى است ولى باید اذعان نمود كه اولویت بندى آنان در صورت تعرض این حقوق با یكدیگر از اهمیت بیشترى برخوردار است.مثلاً بررسى حق آزادى و مـصونیت افراد در خصوص حریم در زمینه اطلاعات و نیز حق جامعه براى دانستن بنحو انتزاعى و تجریدى داراى فوائد علمى و اجرائى مى باشد ولى بحث مهمتر یافتن راه حل حقوقى در موارد تلاقى و تزاحم این دو حق با یكدیگر است كه از این طریق حـد و مـرزهاى هر یك تعیین شود.گر چه موضوع مذكور داراى بعد بین المللى نیز مى باشد ولى بهرحال دولتها براى تنظیم روابط اجتماعى در قلمرو حاكمیت خود سعى در تبیین حدو مـرز هـر یك از این حقوق نموده اند.و البته از آنجا كه آزادی و حریم خصوصى از جمله مهمترین مسائل حقوقى مرتبط با فرد و اجتماع مى باشد لذا از جمله مباحث مهم حقوق اساسى محسوب مى گردد.بویژه آنكه ممكن است كه هنگام اجراء و اداره امـور مـورد سوء اسـتفاده مجریان و سیاستمداران نیز قرار گیرد . به عنوان مثال واقعه یازدهم سپتامبر در آمریكا و اقدامات آن دولت و نیز برخى كشورهاى اروپایى تحت عنوان مقابله بـا تروریسم و كسب اخبار و اطلاعات افراد و شنود مكالمات تلفنى و اقدامات از این قـبیل كه بـه طـریقى نقض آزادی و حریم شخصى محسوب مى گردد مباحث قابل توجهى در این زمینه ایجاد نموده است.

در انتها باید گفت عـرف و زمـان در تعیین مصادیق آزادی و حریم خصوصى تاثیر بسزایى دارند .ولى بطور كلى،با مساوى دانستن حقوق اشخاص ،صرفاً نظم عمومى مى تواند اجازه مـداخله بـه حـریم شخصى دیگران را بر مبناى ضرورت حق دیگرى ارائه نماید. مسلماً در شكل جدید دموكراسى مواردى كه قبلاً بعنوان تجاوز آزادی و خصوصاً حریم شخصی تلقى مى گردید مورد قبول نمى باشد .گسترش فناورى اطلاعات و تشکیل دولتهای الکترونیک، تقاضاى شفافیت ادارى در عملكرد دولت و بـخش خـصوصى ایجـاب مى نماید كه آزادی و حریم خصوصى با مفهومى متغایر با مفاهیم سنتى آن تفسیر گردد. قطعاً جریان آزاد اطـلاعات از ضـروریات دمـوكراسى است.بویژه در مواردى كه تمسك به حریم خصوصى بهانه اى براى فرار از افكار عمومى در امور سـیاسى مـى باشد.ولی نمیبایست دولت الکترونیک نیز بر اساس اطلاعاتی که اشخاص در اختیار او قرارداده اند یا به دلیل اعمال حق حاکمیت از این امر سوء استفاده نماید و بنابراین دسترسی دولت الکترونیک و استفاده از اطلاعات اشخاص جامعه، صرفاً میبایست در چارچوب مرزهای قانون صورت گیرد و لاغیر.

                


منبع:
http://nashreedalat.ir/maghalat-hoghoghe/hoghogh-bashar/1289--.html



طبقه بندی: حقوق سایبر،
برچسب ها: حقوق، آزادی و دولت الکترونیک،
دنبالک ها: سایت معاونت حقوقی و امور مجلس،

تاریخ : سه شنبه 16 آذر 1395 | 08:29 ب.ظ | نویسنده : قباد رستم پور | نظرات
بررسی احكام فقهی و حقوقی كودكان نامشروع(قسمت اول)
بررسی احكام فقهی و حقوقی كودكان نامشروع(قسمت دوم)
جنگ سایبر از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه
مجازات ضرب و جرح در قوانین
مجازات نزاع و درگیری در قانون مجازات اسلامی
مرجع اصلاح تغییر سن کجاست؟
دستاوردهای حکومت جهانیِ ذخیره الهی
برابری دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی مصوب 92
حضور وراث جدید پس از انجام مراحل انحصار وراثت
جبران خسارت قاضی، الفبای تکریم حقوق شهروندی
حق و حقوق کارگران در قانون کار
آیا زنان شاغل مستحق دریافت نفقه هستند؟
آزادی و گناه بعد از ظهور
رأی شماره های ۵۱۲ الی ۵۱۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال تعرفه عوارض و بهای خدمات مصوب شوراهای اسلامی شهرهای کلاله، شهر قدس، صفادشت، گالیکش، شهریار، هشتگرد و ایلام در خصوص عوارض حق الارض و اجازه تأسیسات شهری، حق بهره برداری و حق عبور تأسیسات شهری از تاریخ تصویب
حقوق، آزادی و دولت الکترونیک
..........
"یا الثارت الحسین(ع)"
هر آنچه در مورد مهریه ۱۱۰ سکه ای باید بدانید
چگونگی پیگیری سوء استفاده از عکس های خصوصی در فضای مجازی
نمونه دادنامه و استفاده صحیح از قوانین و استنادات در اصدار دادنامه
آیا می توان برای جنین وصیت کرد؟
آیا پرداخت مهریه در نکاح موقت الزامی است ؟
چگونگی تعقیب کیفری چک بلا محل به زبان ساده
بررسی عدالت از دیدگاه امام علی(ع) با تكیه بر نهج البلاغه (قسمت دوم)
بررسی عدالت از دیدگاه امام علی(ع) با تكیه بر نهج البلاغه(قسمت اول)
لطفا از دیگر مطالب نیز دیدن فرمایید
.: Weblog Themes By SlideTheme :.


  • رزمندگان